วัดเขาเหลือ ตั้งอยู่ที่ ต.หน้าเมือง อ.เมือง จ.ราชบุรี สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยา โดยหลักฐานทางโบราณคดีที่พบ ได้แก่ วิหารแกลบ เป็นอาคารเครื่องก่อขนาด 3 ห้อง ลักษณะหลังคาเป็นจั่วลาดลงเล็กน้อย ด้านหน้าและด้านหลังมีมุขยื่น ส่วนของหลังคาทั้งหมดฉาบปูนเรียบ เครื่องลำยองเป็นปูนปั้นเรียบ ยอดจั่วและหางหงส์ปั้นเป็นรูปดอกบัวตูม หน้าบันก่ออิฐถือปูนเรียบ ผนังด้านหน้ามีประตูตรงกลาง ด้านหลังทึบ ด้านข้างมีซุ้มหน้าต่างด้านละ 3 ซุ้ม แต่มีหน้าต่างจริงเพียงช่องเดียว ฐานอาคารเป็นฐานบัวลูกฟักแอ่นโค้งคล้ายท้องเรือสำเภา เป็นลักษณะเฉพาะของสถาปัตยกรรมสมัยอยุธยาตอนปลาย ฝาผนังด้านในมีภาพจิตรกรรมฝาผนังที่ค่อนข้างลบเลือนแต่ยังพอมองเห็นว่าเป็นภาพเรื่องพระพุทธประวัติเทพชุมนุม และภาพยักษ์ เจดีย์ ตั้งอยู่บริเวณด้านหลังวิหารแกลบ ลักษณะเป็นเจดีย์ย่อมุมไม้สิบสอง ก่ออิฐถือปูนขนาดค่อนข้างใหญ่ ฐานเจดีย์เป็นฐานบัวลูกฟักซ้อนกัน องค์ระฆังย่อมุม มีบัลลังก์รองรับปล้องไฉนและส่วนยอดกรม 

ปัจจุบันวัดเขาเหลือจัดเป็นแหล่งโบราณคดีสมัยกรุงศรีอยุธยาถึงกรุงรัตนโกสินทร์ ประเภทศาสนสถานในพุทธศาสนาที่อาคารโบราณสถานไม่ได้ใช้ประโยชน์ กรมศิลปากรประกาศขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน และกำหนดเขตที่ดินโบราณสถาน ในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 113 ตอนพิเศษ 50 ง วันที่ 18 ธันวาคม พ.ศ. 2539 มีพื้นที่โบราณสถาน 1 ไร่ 83 ตารางวา

ศาลาน.ส.ลักคณา.บูรณะ เป็นอาคารที่มีการผสมผสานกัน มุขด้านหน้าเป็นทรงหน้าจั่ว หลังคาทรงปั้นหยา เสามุขเป็นรูปปั้นมังกรแบบศิลปะจีน และหัวทรงราวบันไดมีประติมากรรมรูปหงส์ศิลปะแบบนีโอคลาสสิค อาคารนี้มีตู้พระธรรมที่เก็บรักษาเอกสารโบราณ 1 หลัง มีพระเกริกพันธ์ กิตติภัทโท เป็นผู้ดูแลอาคารนี้ (สำรวจเมื่อ 21-23 ธันวาคม 2563)

ต่อมาพบว่ามีการเคลื่อนย้ายตู้พระธรรมที่เก็บเอกสารโบราณจากอาคารเดิม ศาลา น.ส.ลักคณา.บูรณะ โดยพระเกริกพันธ์ กิตติภัทโท ผู้ดูแลอาคารดังกล่าวให้ข้อมูลว่า ศาลา น.ส.ลักคณา.บูรณะ ได้รับงบประมาณในการบูรณะซ่อมแซมอาคาร จึงได้จัดจ้างผู้รับเหมามาทำหลังคาใหม่ แล้วเคลื่อนย้ายตู้พระธรรมไปเก็บไว้ยังพระอุโบสถ  (สำรวจเมื่อ 31 มีนาคม 2564)

ข้อมูลจาก

มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา. (2562). บูรณะศาลาน.ส.ลักคณา. สืบค้นจาก http://culture.mcru.ac.th/ebooks/art_rb/62R_8.pdf 

สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. (n.d.). วัดเขาเหลือ. สืบค้นจาก http://culturalenvi.onep.go.th/site/detail/3609

ศูนย์การเรียนรู้เทคโนโลยีอารยธรรม. (n.d.). วิหารแกลบวัดเขาเหลือ. สืบค้นจาก http://arit.mcru.ac.th/e-chayaratchaphuri/index.php?option=com_content&view=article&id=161